რატომ იხდის ბიზნესი ზედმეტ გადასახადებს საქართველოში და როგორ ავიცილოთ ეს

რატომ იხდის ბიზნესი ზედმეტ გადასახადებს საქართველოში და როგორ ავიცილოთ ეს

საქართველოში მოქმედი საგადასახადო სისტემა ბიზნესს აძლევს როგორც შესაძლებლობებს, ისე გარკვეულ სირთულეებს. პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც კომპანიები კანონით გათვალისწინებულზე მეტ გადასახადს იხდიან — არა განზრახ, არამედ არასწორი ინტერპრეტაციის, გამოცდილების ნაკლებობის ან სისტემური კონტროლის არარსებობის გამო.

ჩვენი გუნდის მიერ ჩატარებული მრავალი საგადასახადო აუდიტის შედეგად არაერთ შემთხვევაში გამოვლინდა, რომ კომპანიებს ბიუჯეტში გადახდილი ჰქონდათ ზედმეტი თანხები.პროფესიული გადამოწმების შედეგად შესაძლებელი გახდა ამ ზედმეტად გადახდილი თანხების იდენტიფიცირება და შესაბამისი სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენებით მათი დაბრუნება ან მომავალი საგადასახადო ვალდებულებების შემცირება.

პრაქტიკა აჩვენებს, რომ კომპანიების დიდი ნაწილი ხშირად არც კი ფლობს ინფორმაციას იმაზე, რომ რეალურად ბიუჯეტში იმაზე მეტს იხდის, ვიდრე კანონით ეკუთვნის.

ქვემოთ განხილულია ყველაზე გავრცელებული  10 პრაქტიკული შემთხვევები, როდესაც ბიზნესი ზედმეტად იხდის გადასახადებს.

1. არარეზიდენტის მომსახურების არასწორი დაბეგვრა

ერთ-ერთ ქართულ კომპანიას ჰქონდა კონტრაქტი უცხოურ მომსახურების მიმწოდებელთან.

კომპანია აღნიშნულ გადახდებზე აკავებდა არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადს, მიუხედავად იმისა, რომ მომსახურება სრულდებოდა საქართველოს ფარგლებს გარეთ და არ წარმოადგენდა საქართველოში წარმოშობილ შემოსავალს.

შედეგი:
კომპანია ყოველ გადახდაზე იხდიდა ზედმეტ გადასახადს, რაც წლიურად ქმნიდა ათიათასობით ლარის ფინანსურ დანაკარგს.

პრობლემა:
არასწორი ინტერპრეტაცია იმისა, თუ როდის ექვემდებარება არარეზიდენტისგან მიღებული შემოსავალი დაბეგვრას.

2. ორმაგი დაბეგვრის შეღავათის გამოუყენებლობა

რეზიდენტ კომპანიას მომსახურებას უწევდა არარეზიდენტი, ეს მომსახურება ითვლებოდა საქართველოში მიღებულ შემოსავლად და  მას სრულად ბეგრავდა, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება შესაბამის ქვეყანასთან.

შედეგი:
ერთსა და იმავე შემოსავალზე კომპანია ფაქტობრივად იხდიდა გადასახადს ორჯერ.

პრობლემა:
საერთაშორისო საგადასახადო შეთანხმებების გამოუყენებლობა..

3. ინდივიდუალური მეწარმის არასწორი დაბეგვრა

კომპანია მომსახურებას იღებდა ინდივიდუალური მეწარმისგან, თუმცა ყოველ გადახდაზე აკავებდა 20%-იან საშემოსავლო გადასახადს.

შედეგი:
კომპანია ზედმეტად იხდიდა გადასახადს, მიუხედავად იმისა, რომ კონტრაქტორი თავად იყო დაბეგვრის რეჟიმში.

პრობლემა:
კონტრაქტორის სამართლებრივი სტატუსის არასწორი შეფასება.

4. დღგ-ს პროპორციის არასწორი გამოყენება (ჩათვლის დაკარგვა)

ერთ-ერთ ქართულ კომპანიას ჰქონდა შერეული ტიპის საქმიანობა:

• ნაწილი ოპერაციების იყო  (18%) დაბეგრილი რეალიზაცია 

• ნაწილი კი იყო დღგ-ს ჩათვლის უფლების გარეშე გათავისუფლებული რეალიზაცია 

კომპანია ყოველდღიურად იღებდა შესყიდვებს (საქონელი, მომსახურება, ლოჯისტიკა), რომლებიც ერთდროულად ემსახურებოდა ორივე ტიპის საქმიანობას.

კანონით შესაძლებელი იყო დაახლოებით 80%-იანი დღგ-ს ჩათვლა, თუმცა კომპანია იყენებდა მხოლოდ 60%-ს არასწორი პროპორციის დათვლის  გამო.

შედეგი:
ყოველწლიურად კომპანია კარგავდა ათიათასობით ლარის დღგ-ს ჩათვლას და შესაბამისად ზრდიდა ხარჯებს.

პრობლემა:
კანონით დასაშვები საგადასახადო სარგებლის არასრული გამოყენება.

5. ავანსების არასწორი დაბეგვრა

პრაქტიკაში ერთ-ერთი გავრცელებული შეცდომაა ავანსების არასწორი დაბეგვრა, რაც პირდაპირ იწვევს ბიზნესის მიერ ფულადი რესურსების ნაადრევად გადახდას ბიუჯეტში.

კომპანიები ხშირად მიღებულ თანხას ავტომატურად აღიქვამენ როგორც დასაბეგრ შემოსავალს ან დღგ-ს მიზნებისთვის განხორციელებულ ოპერაციას, მიუხედავად იმისა, რომ იგი შესაძლოა არ აკმაყოფილებდეს ავანსად აღიარების კანონმდებლობით დადგენილ კრიტერიუმებს-საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანებით განსაზღვრული წესებს.

შედეგი:

• კომპანია იხდის დღგ-ს ან სხვა გადასახადს ნაადრევად 

• ფულადი ნაკადები უარესდება 

• საბოლოოდ შესაძლებელია ზედმეტი ან არასწორი საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობა

6. ავანსზე გადახდილი დღგ-ს არასწორი გათვალისწინება საბოლოო მიწოდებისას

პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევა, როდესაც კომპანიები ავანსის მიღების ან გადახდის დროს სწორად ახდენენ დღგ-ს დარიცხვას, თუმცა შემდგომ ეტაპზე — საქონლის მიწოდების ან მომსახურების სრულად განხორციელებისას — არ ახორციელებენ შესაბამის კორექტირებას.

კერძოდ, საბოლოო ინვოისის გამოწერისას ან მიწოდების დასრულებისას არ ხდება უკვე ავანსზე გადახდილი დღგ-ს გათვალისწინება და შესაბამისად, ერთსა და იმავე ოპერაციაზე დღგ ორჯერ ან არასწორად აისახება ბუღალტრულად.

ტიპური შეცდომა:

• ავანსის მიღებისას/გადახდისას ხდება დღგ-ს დარიცხვა და დეკლარირება 

• საბოლოო მიწოდებისას ოპერაცია სრულად იბეგრება თავიდან, ავანსზე უკვე გადახდილი დღგ-ს დაკლების გარეშე 

• ან არ ხდება ავანსის შესაბამისი „გაქვითვა“ საბოლოო ანგარიშსწორებაში 

შედეგი

ასეთი არასწორი პრაქტიკა იწვევს:

• დღგ-ს ორმაგ ან ზედმეტ დეკლარირებას 

• ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილ თანხებს 

• არასწორ ბრუნვის და საგადასახადო პოზიციის ფორმირებას 

ფინანსური ეფექტი ხშირად პირდაპირ აისახება კომპანიის ფულად ნაკადებზე, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ავანსების მოცულობა მაღალია.

7. ესტონური მოდელი – არასწორი კლასიფიკაცია

კომპანია ესტონური მოდელის პირობებში გარკვეულ გადახდებს ავტომატურად განიხილავდა როგორც განაწილებულ მოგებას.

შედეგი:
ზოგიერთ შემთხვევაში კომპანია იხდიდა მოგების გადასახადს იმ ოპერაციებზე, რომლებიც რეალურად მომსახურებას წარმოადგენდა და არ უნდა დაბეგრილიყო.

პრობლემა:
ხარჯისა და განაწილებული მოგების არასწორი გამიჯვნა.

„ესტონურ მოდელში ყველაზე ძვირი შეცდომა ხშირად არა დაუბეგრავი მოგების დატოვებაა, არამედ იმ ოპერაციების მოგებად აღიარება, რომლებიც რეალურად მომსახურებას წარმოადგენს.“

8.საბაჟო ღირებულების არასწორი ფორმირება და წარმოშობის სერტიფიკატის გამოუყენებლობა

იმპორტის ოპერაციებში ერთ-ერთი გავრცელებული შეცდომაა საბაჟო ღირებულებისა და საბაჟო გადასახადების არასწორი განსაზღვრა, რაც ხშირად დაკავშირებულია როგორც ტექნიკურ უზუსტობებთან, ისე საგადასახადო შეღავათების გამოუყენებლობასთან.

პირველ რიგში, საბაჟო ღირებულების არასწორი ფორმირება უმეტესად არ გულისხმობს ინვოისის ხელოვნურად შეცვლას, არამედ დაკავშირებულია ტრანზაქციის არასწორ კლასიფიკაციასთან. კერძოდ, კომპანიები ხშირად საბაჟო ღირებულებაში აერთიანებენ ისეთ ხარჯებს, რომლებიც კანონმდებლობის მიხედვით არ უნდა მონაწილეობდეს დასაბეგრი ბაზის ფორმირებაში (მაგალითად: შიდა ტრანსპორტი საქართველოში, იმპორტის შემდგომი მომსახურებები ან სხვა არარელევანტური ხარჯები).

ასეთი პრაქტიკა იწვევს იმას, რომ იზრდება იმპორტის დასაბეგრი ღირებულება და შესაბამისად კომპანიები იხდიან ზედმეტ დღგ-სა და საბაჟო გადასახადებს.

გარდა ამისა, მნიშვნელოვანი პრაქტიკული პრობლემა უკავშირდება წარმოშობის სერტიფიკატის (Certificate of Origin) გამოყენებას.

საქართველოსა და რიგ ქვეყნებს შორის მოქმედი თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებების ფარგლებში, შესაბამისი წარმოშობის სერტიფიკატის წარდგენის შემთხვევაში შესაძლებელია საქონლის იმპორტისას საბაჟო გადასახადის ნაწილობრივ ან სრულად გათავისუფლება.

პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევა, როდესაც:

• საქონელს აქვს შეღავათიანი რეჟიმის გამოყენების უფლება, თუმცა კომპანია არ წარადგენს წარმოშობის სერტიფიკატს 

• შედეგად იხდის საბაჟო გადასახადს სრულად 

შედეგი:

• კომპანია კარგავს კანონით გათვალისწინებულ შეღავათს 

• იზრდება იმპორტის საერთო ღირებულება და შესაბამისად იზრდება ზედმეტად გადახდილი  დღგ-ს თანხაც.

• ფულადი რესურსი ზედმეტად მიემართება ბიუჯეტში 

9.ქონების გადასახადის არასწორი განსაზღვრა – მიწისა და შენობის გაუმიჯნაობა

ქონების დეკლარირების პროცესში ერთ-ერთი გავრცელებული შეცდომაა მიწისა და შენობის ღირებულების არასწორი გამიჯვნა, რაც პირდაპირ აისახება გადასახადის ოდენობაზე.

პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევა, როდესაც კომპანიას საკუთრებაში აქვს უძრავი ქონება (მიწა და მასზე განთავსებული შენობა), თუმცა ბუღალტრული აღრიცხვისა და დეკლარირების მიზნებისთვის აღნიშნული აქტივები არ არის სწორად განცალკევებული.

პრობლემა:
კომპანიები ხშირად ქონების გადასახადს ითვლიან მთლიანი ქონების ერთიან ღირებულებაზე, მიუხედავად იმისა, რომ:

• მიწა და შენობა საგადასახადო მიზნებისთვის განსხვავებულად იბეგრება 

• სხვადასხვა საგადასახადო განაკვეთი და შეფასების მიდგომა გამოიყენება 

• შესაძლებელია მიწის ცალკე და შენობის ცალკე სწორად შეფასება 

შედეგი:

• კომპანია შესაძლოა იხდიდეს უფრო მაღალ ქონების გადასახადს, ვიდრე საჭიროა 

• მიწის ნაწილზე და შენობის ნაწილზე არასწორად გამოიყენება ერთიანი ბაზა 

• შედეგად წარმოიქმნება ზედმეტი საგადასახადო ტვირთი 

10.არარეზიდენტი შვილობილი კომპანიის დივიდენდები და ორმაგი დაბეგვრის შეღავათის გამოუყენებლობა

საერთაშორისო ჯგუფებში ერთ-ერთი გავრცელებული შეცდომაა არარეზიდენტი შვილობილი კომპანიიდან მიღებული დივიდენდების არასწორი საგადასახადო დაბეგვრა.

საქართველოს რეზიდენტი კომპანია, რომელიც იღებს დივიდენდს უცხოური შვილობილი კომპანიიდან, ხშირად არ იყენებს იმ საგადასახადო შეღავათებს, რომლებიც დაკავშირებულია უკვე გადახდილ მოგების გადასახადთან წყაროს ქვეყანაში.

პრობლემა:
ხშირ შემთხვევაში კომპანიები:

• არ ითვალისწინებენ, რომ შვილობილ კომპანიას უკვე გადახდილი აქვს მოგების გადასახადი შესაბამის ქვეყანაში 

• და საქართველოში დივიდენდის მიღებისას მას კვლავ ბეგრავენ სრული წესით 

• ან არ იყენებენ ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების მექანიზმებს / ჩათვლის შესაძლებლობას 

შედეგი:

• ერთი და იგივე მოგება ფაქტობრივად ორჯერ იბეგრება 

• კომპანია იზრდის დამატებით საგადასახადო ვალდებულებას, რომელიც შეიძლება კანონით შემცირებადი ან სრულად გამორიცხული იყოს 

• იზრდება ჯგუფის საერთო საგადასახადო ტვირთი 

საერთაშორისო სტრუქტურებში დივიდენდების დაბეგვრისას ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული შეცდომაა უკვე დაბეგრილი მოგების განმეორებითი დაბეგვრა.

შვილობილი არარეზიდენტი კომპანიიდან მიღებული დივიდენდების შემთხვევაში საგადასახადო შეღავათების არ გამოყენება პირდაპირ იწვევს ორმაგ დაბეგვრას და ზედმეტ ფინანსურ ტვირთს ჯგუფისთვის.

დასკვნა

ზედმეტი გადასახადების გადახდა ბიზნესში ხშირად არ არის შეცდომა კლასიკური გაგებით — ეს არის სისტემური არაეფექტიანობის შედეგი. ყველაზე ხშირად კომპანიები:

• ვერ იყენებენ კანონით დაშვებულ შეღავათებს 

• ზედმეტად კონსერვატიულად უდგებიან საგადასახადო საკითხებს 

• ან არ ახორციელებენ რეგულარულ საგადასახადო გადამოწმებას 

როგორ ავიცილოთ ზედმეტი გადასახადები

• რეგულარული საგადასახადო ანალიზი 

• შიდა საგადასახადო აუდიტი 

• კონტრაქტების და ოპერაციების წინასწარი შეფასება 

• საერთაშორისო შეთანხმებების გამოყენება 

• პროფესიონალური საგადასახადო კონსულტაცია 

გსურთ გადაამოწმოთ, ხომ არ იხდით ზედმეტ გადასახადებს?

ჩვენი გუნდი გთავაზობთ თქვენი კომპანიის საგადასახადო მდგომარეობის პროფესიულ შეფასებას და ოპტიმიზაციის შესაძლებლობების იდენტიფიცირებას.

დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის.